ikra: Hayatı Okumak

Türkiye’den beş bin km uzakta yaşıyorum. Ancak 27 Nisan’daki e-muhtırayı beş km ötede olmuş gibi kendi dünyamda hissettim. Yıllardır uzaklardan hasret ve hayretle Türkiye’de olup bitenleri takip eden biri olarak bir defa daha aklım allak bullak oldu. Sinir felci geçirdim. Amerikalı dostlarımın içine çıkamaz oldum. Doğrusu e-muhtırayı okuduğumda gerçek olduğuna inanamadım. Olsa olsa birileri Genelkurmay’ın web sitesini hack etmiştir dedim. Çünkü, darbelerin Güney Amerika ülkeleri gibi üçüncü dünya liginde yer alan ülkelere mahsus olduğunu sanıyordum. Avrupa Birliği’ne üye olmanın eşiğine gelmiş modern bir ülkede böyle bir şeyin hayal bile edilemeyeceğini düşünüyordum. Ne yazık ki, yanılmıştım. Web sitesi hack edilmemişti, hack edilen, demokrasiydi. Hack edilen, hukukun üstünlüğüydü. Hack edilen, insan haklarıydı. Hack edilen, gariban Anadolu insanının küresel dünya vatandaşı olmaya yönelik çabalarıydı. Hack edilen, Türkiye’nin son birkaç yılda kıskanılan gelişmişliğiydi.

Amerikalı dostlarım, demokratik bir ülkede askerin nasıl sivil otoriteye muhtıra verebileceğini anlamakta zorluk çekip benden yardım istiyordu. Oysa, ben de onlar gibi cevapsız birçok soruyla dolaşıyordum birkaç gündür: Demokratik ve hukuk devletinde nasıl böyle bir şey olabilirdi? Babasının hayrına değil, milletin verdiği vergilerle millete hizmet eden ve vatanı düşmandan koruyan “vatan bekçileri” nasıl olur da millete silahını yöneltip, onu tehdit edebiliyordu? Dininin gereğini yaşayanları tehdit görüp onları düşman ilan ediyordu? Milletin özel yaşamından rahatsız olup, onu tenkit ediyordu? Anayasa’nın bir ilkesini korumak bahanesiyle, Anayasa’yı katletmeye yelteniyordu? Demokrasi içinde doğan ve çok sesliliğe, tarihte eşine rastlanmayan bir oranda, imkân sağlayan modern bir aracı kullanıp, demokrasiyi yok etmek ve farklı sesleri kısmak istiyordu? Bilgi çağının otobanı olan interneti, toplumu ileriye götürecek maksatlar için kullanmak yerine, otuz sene geriye götürecek çağdışı bir maksat için kullanıyordu? Nasıl olurdu da, küresel dünya vatandaşları yirmi ışık yılı ötede keşfedilen yeni bir gezegene gidilip gidilemeyeceğini konuşurken, Anadolu insanı bir kere daha askerî darbe tartışmalarıyla meşgul oluyordu?

Hacklenen demokrasi…

E-bildiriyi okurken yukarıdaki sorularıma cevap bulacağımı umuyordum. Oysa, sorularıma cevap bulmak şöyle dursun, e-bildiri başka birçok soru getirmişti aklıma. Bildiride, laikliğin çiğnendiği iddia ediliyordu. Aslında bildirinin kendisi laikliği çiğniyordu. Çünkü, laiklik dinsizlik değil, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasıydı. Dinin devlete, devletin de dine karışmamasıydı. Oysa, bildiriyi yazanlar dinini yaşayanlara karışıyordu. Benzer bir bildiriyi Pentagon yayınlasaydı, eminim buradaki mahkemeler, laiklik ilkesine aykırı diye, bildiri sahibini mahkum ederdi. Bütün gazeteler, din ve vicdan hürriyetine müdahale diye, bildiriyi tenkit ederdi. Bütün siyasi partiler, demokrasi katili diye, bildiri sahibini millete şikâyet ederdi. Oysa, gariplikler ülkesi Türkiye’de mahkemeler, darbe planları yapan suçlulara ceza vermek yerine, onları ifşa ve ihbar edenlere ceza veriyordu. Birçok gazeteci, milletin sesi olup, hak ve hürriyetleri savunmak yerine, darbecilere dellallık yapıp, hürriyetlerin kısıtlanmasına zemin hazırlıyordu. Yaşamını demokrasiye borçlu olan siyasi partiler, demokrasinin darbeyle katline destek veriyordu.

e-bildirideki muhtıra gerekçelerini okuyunca, laiklik ilkesini anayasal güvence altına alan ve dünyanın en güçlü ordusuna sahip olan Amerika’da gördüklerim ve yaşadıklarım gözümün önünden film şeridi gibi geçti. Niye burada benzer bir muhtıra hayal bile edilemiyordu? Oysa, Amerikan ordusu, isterse, darbenin en âlâsını yapabilirdi. Ancak, şu garabete bakın ki, Amerikan ordusu kendi toplumunun ilim ve teknolojideki liderliğine, her gün yeni keşifler yaparak, internet başta olmak üzere, katkıda bulunurken, Türk ordusundaki darbe ihtiraslıları her seferinde darbe yapmanın başka bir yolunu keşfediyordu. Doğrusu, e-bildiride muhtıra sebebi sayılan şeylerin yüzlerce kat daha katmerlisi yaşanıyor Amerika’da. Hıristiyan, Yahudi, Müslüman cemaatler, ilkokuldan üniversiteye kadar her seviyede okullar açıp, çocuklarını kendi inançlarına göre yetiştiriyorlar. Laik sistem, dindar insanların bu teşebbüslerine engel olmadığı gibi, bu okullarda verilen eğitime, okutulan kitaplara, görevlendirilen öğretmenlere hiçbir şekilde karışmıyor. Öğretmen ve öğrencilerin kıyafetine müdahale etmiyor. Üniversiteler cemaat okullarından mezun olan öğrencilere kapılarını kapatmıyor. Laik ordu, dinî cemaatlerin örgütlenip, kendi inançlarına uygun faaliyetler düzenlemesine karışmıyor. Laik devlet, farklı din mensuplarının dinlerini bireysel olarak yaşama ve toplumsal alana taşıma faaliyetlerini laikliğe karşı bir tehdit görmüyor. Aksine, bu tarz faaliyetleri laikliğin verdiği din ve vicdan özgürlüğü teminatının parçası olarak algılıyor.

Türkiye’yi üçüncü lige reva görenler

O halde niye “darbe”, “muhtıra” gibi kavramlar Amerikalının lügatinde bile yokken, Türkiye’de herkesin ağzında ciklet gibi dolaşıyordu? Amerika’da insanların büyük ekseriyeti genelkurmay başkanının ismini bile bilmezken, nasıl oluyor da Türkiye’de çocuklar bile genelkurmay başkanının adını sayıklıyordu? Amerika’da rütbesi ne olursa olsun, milletin vergileriyle millete hizmet edenler “milletin hizmetçisi” olarak görülürken, nasıl oluyordu da, Türkiye’nin devrim yasalarına aykırı olduğu halde, başbakan bile beş yıldızı olan bir generale “paşam” deyip emri altındaki bir askerî bürokratı kendine paşa yapıyordu? e-muhtıradan sonra bu gibi sorular da geldi aklıma. Doğrusu Amerika’ya geldiğim ilk günden beri kendime sorup duruyorum: Amerikalıları dünyanın hiper gücü haline getirip, Anadolu insanını asırlarca üçüncü ligde bırakan nedir acaba? Amerikalıların neyi fazlaydı? Ya da insanımızın neyi eksikti?

Elbette bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Birçok farklı cevap verilebilir. Ancak şimdiye kadarki gözlemlerim ve okumalarım iki faktörün çok belirleyici olduğu kanaatini verdi bana: 1) Bireysel ve sosyal alanda sağlanan düşünce ve teşebbüs hürriyeti. 2) Bilimsel, teknolojik ve ekonomik gelişmenin lokomotifi olan üniversiteler. Birincisi, Amerika’nın ilerlemesine zemin hazırlayan tren rayları fonksiyonu görürken, ikincisi de, Amerika’yı, küresel yarışta önde götüren lokomotif foksiyonu görüyor. Tren ve rayların birbirini tamamlaması gibi, bu iki dinamik de birbirini tamamlayarak, Amerika’nın hızlı ilerlemesini sağlıyor. Düşünce ve teşebbüs hürriyeti ile üniversiteler karşılıklı etkileşim içinde Amerikan toplumunu liderliğe taşıyor.

Amerika’da düşünce ve teşebbüs hürriyeti, ailede başlayıp, okulda verilen eğitimle kuvvetleniyor. Hem ailede, hem de okulda, dayatmacı bir anlayış yerine, bireysel farklılığın zenginlik sayıldığı, çoğulcu ve katılımcı bir anlayış hakim. Bunun en açık örneği, anne-babanın bile evladı üzerinde zor kullanarak kendi doğrularını empoze etme hakkına sahip olamamasıdır. Kimileri bu özgürlükçü kültürü, şahsi arzularını her türlü şekilde tatmin etmek için bir araç gibi kullanırken, kimileri de, bunu fıtratlarındaki sonsuz kabiliyetleri filizlendirmek için mümbit bir zemin olarak değerlendiriyor. Bu hürriyet zeminine ekilen kabiliyetler, dünyanın dört bir yanını saran ilim ve teknoloji ürünlerini netice veriyorlar. Bu hürriyet zemininin üzerinde yürüyen Amerika hızlı treninin lokomotifi olan üniversiteler ise, dünyanın her tarafından ithal ettiği “beyin yakıtını” kullanarak, ilim ve teknoloji yarışında yüksek hızla ilerliyor. Türkiye gibi ülkeler ise halen eski raylar üzerine yürüttüğü kömür treni ile yarışı en geride takip ediyor. Daha da kötüsü, toplumu peşinden sürükleyen lokomotif olması gereken üniversiteler, toplumun ilerlemesine mani olan hantal vagonlar gibi Türkiye treninin hızını kesiyor. Oysa Amerika’da üniversiteler, her türlü düşünce ve inanç hürriyetini tesis ederek, öğrencilerin hür bir zeminde kabiliyetlerini geliştirmesine yardım ediyorlar. Aslında modern toplumlarda inanç hürriyeti, düşünce hürriyetinin parçası haline gelmiştir. Çünkü inancını özgürce yaşayamayan insan zihnen kilitlenir, etkin olarak ilim ve teknoloji meyvelerini verecek düşünceler de üretemez. Yasaklara karşı düşünceler geliştirmekle meşgul eder zihnini. Kabiliyetlerini inkişaf ettiremez. Başta Einstein gibi büyük beyinler olmak üzere, kendi öz yurdunda baskı altında tutulduğu için çorak kalan kabiliyetlerin, Amerikan toprağında ekildiğinde ilim ve teknoloji ürünü vermesinin sırrı budur. Aslında Anadolu insanı, kabiliyeti ve zekâsı itibarıyla, Amerikalılardan geride kalmaz. Azim ve gayreti yönüyle de fersah fersah ileridedir. Ancak, insanımızı muasır medeniyetin gerisinde bırakan şey, düşünce ve teşebbüs hürriyetine her on senede bir inen darbe ve muhtıralardır. Lokomotif olması gerekirken, bozuk vagonlar olup, Türkiye trenini raydan çıkarmaya çalışan üniversitelerdir.

Ne mutlu Türk’üm ‘diyebilene’…

İşte, e-muhtıra Türkiye’de düşünce ve teşebbüs hürriyetine bir tehdit olduğu için beni rahatsız etmişti. Küresel yarışta ilerlemeye başlayan Türkiye treninin yoluna dinamit koyduğu için sinirlerimi tahrip etmişti. Türkiye trenini önde götürecek enerjiyi boş yere heba ettirdiği için canımı sıkmıştı. Anadolu’daki gariban insanın servetinin yarısını, yeni bir ekonomik krizle, elinden çalacağı için beni mutsuz etmişti. Ne gariptir ki, e-muhtırayla birlikte olup bitenlerin bana verdiği acıyı dışarıya yansıtıp, mutsuz olduğumu söyleme hakkımı da elimden alıyordu. Çünkü, e-muhtırayı yazanlar, “Ne mutlu Türk’üm” demeyen herkesi düşman olarak gördüğünü ilan etmişti. Ancak, Amerika’da yaşayan biri olarak iki sebepten dolayı “Ne mutlu Türk’üm” diyemiyordum. Birincisi, e-muhtırayı dinlesem, ya her gün karşılaştığım Amerikalı dostlarıma “Ne mutlu Türk’üm diyene” sözünü ezberletmeli veya onları düşman ilan etmeliydim. Çünkü, e-muhtırayı yazanlar, etnik olarak Türk olmayan herkesi, Amerikalılar da dahil olmak üzere, düşman ilan etmişti. İkincisi, etnik aidiyetimden dolayı mutlu olmamı emreden e-muhtıra, paradoksal bir şekilde, mutluluğumu alıp götürmüştü.

Üzülerek belirteyim ki, e-muhtıradan sonra, Amerikalı dostlarımın arasına çıktığımda, Türkiyeli olduğumdan gurur duymak şöyle dursun, utanıyorum. Çünkü, Anayasa’yı koruma gayesiyle Anayasa’yı çiğnemenin ne demek olduğunu izah edemiyorum. Çünkü, milletin vergisiyle millete hizmet etmesi gerekenlerin süngü gücüyle millete kendi ideolojilerini dayatmasını izah edemiyorum. Çünkü, Hz. İsa’nın (as) doğum gününü resmi tatil yapıp (Christmas günü) özgürce peygamberlerinin doğum gününü kutlayanlara, Türkiye’de Peygamber’inin doğum gününü kutlayanları bahane ederek muhtıra vermenin nasıl mümkün olabildiğini izah edemiyorum. Çünkü, laikliği dinsizlik olarak algılayıp, laikliği koruma adına, dinini yaşayanlara müdahale ederek laikliği çiğneyen sözde laiklerin çelişkisini izah edemiyorum. Çünkü, evladına bile zor kullanarak kendi inanç ve ideolojisini dayatmanın hapis sebebi olduğunu bilenlere, dipçik zoruyla topyekun bir millete kendi ideolojisini dayatanların çağdışı zihniyetini izah edemiyorum. Çünkü, kendi yaşam tarzına müdahale eder paranoyasıyla, başkasının yaşamına müdahale edenlerin riyakârlığını izah edemiyorum. Çünkü, elinden servetini ve hürriyetini alıp, insanları sözde mutluyum demeye mecbur eden zihniyetin çarpıklığını izah edemiyorum. Çünkü, Amerika’ya gelince farklılıkları zenginlik olarak gören, Türkiye’ye dönünce herkese tek tip elbise giydirmeye çalışan sözde aydınların menfaatperestliğini izah edemiyorum. Çünkü, vatan ve millet edebiyatı yapıp, ülkenin enerjisini boş yere harcayıp, temel dinamiklerine bomba koyanların, sahte vatan sevgilerini izah edemiyorum. Çünkü, “Yurtta sulh, cihanda sulh” sözünü diline pelesenk yapıp, içerde ve dışarda çatışma çıkarmak için uğraşan sözde barışseverleri izah edemiyorum. Çünkü, “Ne mutlu Türk’üm diyene” sözünü söylemeyen veya söyleyemeyen milyarlarca insanı düşman ilan eden ve onların ebediyen düşman kalacağını söyleyen kafatasçıları izah edemiyorum.

Üzülürek itiraf ediyorum ki, e-muhtıradan sonra, “Ne mutlu Türk’üm” diyemiyorum. Bütün bu olanlardan sonra, sözde değil, özde “ne mutlu Türk’üm DİYEBİLENE!” Ne mutlu Türkiye’de yaşananları kendi dünyasına taşımayana! Ne mutlu, bilişim teknolojisindeki devrimle, avuç içi kadar küçülen dünyada, ufkunu dünya kadar büyütene! Ne mutlu etnik, dinî ve kültürel farklılıkları zenginlik olarak görüp, küresel dünya vatandaşı olmaya çalışana! Ne mutlu, kendisinden farklı olanı düşman görmeyi bırakıp, herkesi, hatta her şeyi dost görene!

FLORIDA AGRICULTURAL AND MECHANICAL ÜNİV. ÖĞRETİM ÜYESİ DOÇ. DR. FURKAN AYDINER